نقش نوآوریها و فناوری در صنعت لجستیک هوشمند چیست؟
شایان لک موسیوند؛ تحلیلگر اکوسیستم استارتاپی و بازار سرمایه
لجستیک بهعنوان شریان اصلی جریان کالا، اطلاعات و منابع، نقش کلیدی در کارایی اقتصادها ایفا میکند. رشد تجارت الکترونیک، جهانیسازی زنجیره تأمین، افزایش انتظارات مصرفکنندگان و فشارهای زیستمحیطی، این صنعت را به بازاندیشی و تحول ساختاری نیازمند کرده است. در چنین بستری، لجستیک هوشمند بهمعنای بهکارگیری فناوریهای نوین برای بهینهسازی فرایندهای حملونقل، انبارداری و توزیع، در حال شکل دادن آینده این صنعت است.
روندهای نوآورانه در لجستیک جهانی
تحول لجستیک در دهه اخیر عمدتاً تحت تأثیر پنج محور کلیدی بوده است:
- اینترنت اشیاء (IoT): ردیابی لحظهای محمولهها، کنترل شرایط حمل (مانند دما و رطوبت) و افزایش شفافیت زنجیره تأمین.
- هوش مصنوعی و یادگیری ماشین: پیشبینی تقاضا، بهینهسازی مسیرها، برنامهریزی هوشمند ناوگان و اتوماسیون تصمیمگیری.
- رباتیک و اتوماسیون انبارها: رباتهای جابهجایی، بازویهای مکانیکی و سیستمهای خودکار چیدمان و برداشت کالا.
- وسایل نقلیه خودران: برای تحویلهای سریع، بهویژه در مناطق شهری یا دورافتاده.
- پلتفرمهای تجمیعی (Aggregation Platforms): ایجاد زیرساختهای دیجیتال برای اتصال خریداران، فروشندگان، رانندگان و انبارداران در یک بستر یکپارچه.
این پنج محور کلیدی و ورود استارتاپها به این صنعت سنتی، مدلهای کسبوکار متنوعی را شکل داده است. پلتفرمهای لجستیک بهعنوان سرویس (LaaS) مانند Flexport که خدمات یکپارچه زنجیره تأمین را در قالب سرویس ارائه میدهد، شبکههای حملونقل اشتراکی مانند Convoy یا Uber Freight که با استفاده از الگوریتمهای تطبیق، ظرفیتهای خالی ناوگان را به تقاضا متصل میکنند، اتوماسیون مراکز توزیع نظیر Ocado که از رباتهای کاملاً خودکار برای پردازش سفارشات خردهفروشی استفاده میکنند و تحویل هوشمند در مایل آخر توسط استارتاپهایی مانند Starship یا Zipline که از پهپادها و وسایل نقلیه خودران برای تحویل کالا بهره میگیرند، از جمله مهمترین مدلهای کسبوکار لجستیک هوشمند هستند.
بیشتر بخوانید: صنعت ۵.۰: آینده نگهداری و تعمیرات
بازیگران جهانی و اندازه بازار
براساس گزارشهای منتشر شده اندازه بازار جهانی لجستیک دیجیتال در سال ۲۰۲۳ حدود ۲۲ میلیارد دلار برآورد شده و پیشبینی میشود تا سال ۲۰۳۰ با نرخ رشد مرکب سالیانه (CAGR) %24.2 به حدود ۸۲ میلیارد دلار برسد.
همچنین طبق دادههای منتشرشده در وبسایت Crunchbase، بیش از ۵,۰۰۰ استارتاپ در حوزه لجستیک و زنجیره تأمین فعالاند. Flexport (آمریکا) پلتفرم یکپارچه برای مدیریت لجستیک بینالمللی با ارزشی بالغ بر ۸ میلیارد دلار، Convo (آمریکا) ارائهدهنده حملونقل دیجیتال کامیونی، که با مدل Uber برای لجستیک تطابق دارد، Shiprocket (هند) که پلتفرم حملونقل مبتنی بر API است که خدمات تحویل را برای فروشگاههای آنلاین فراهم میکند و Sennder (آلمان) بازاری برای لجستیک کامیونی در اروپا که با الگوریتمهای بهینهسازی ظرفیت فعالیت میکند، از موفقترین بازیگران این حوزه هستند.
تأثیرات تحول دیجیتال بر زنجیره تأمین
تحول دیجیتال در لجستیک، اثراتی بنیادین بر کارایی، پایداری و شفافیت زنجیره تأمین دارد. کاهش هزینهها و زمان تحویل از طریق بهینهسازی مسیر و ظرفیت، افزایش قابلیت پیشبینی و مدیریت ریسکها با دادههای لحظهای، کاهش انتشار گازهای گلخانهای با تجمیع حملونقل و استفاده از ناوگان سبز و شفافیت بیشتر وضعیت سفارش و نظارت بر مبدا و مقصد کالا، مهمترین اثر این نوآوری در در زنجیره تولید و توزیع است.
وضعیت صنعت لجستیک هوشمند در ایران
در ایران، باوجود ظرفیتهای جغرافیایی بالا، صنعت لجستیک همچنان با چالشهایی همچون ضعف در زیرساختهای دیجیتال، عدم اتصال سامانههای حملونقل و انبارداری، نبود سرمایهگذاری جسورانه در حوزه فناوریهای زنجیره تأمین و پراکندگی بازیگران سنتی مواجه است و توسعه API های بینسیستمی، ورود شرکتهای بزرگ فناوری، و رشد تجارت الکترونیک، میتواند بستری برای جهش این صنعت فراهم کند.
البته برخی استارتاپهای مشهور ایرانی، راهکارهایی نوین در تحویل سریع، لجستیک خردهفروشی و حمل بار بینشهری ارائه دادهاند اما برای تحول در صنعت لجستیک ایران، اقدامات کلیدی همچون تدوین یک نقشه راه دیجیتال ملی برای زنجیره تأمین، سرمایهگذاری در زیرساخت دادهمحور (Data Infrastructure)، توانمندسازی استارتاپها و تسهیل دسترسی آنها به بازارهای B2B، ایجاد نهادهای تسهیلگر برای یکپارچهسازی پلتفرمها و توسعه آموزشهای تخصصی در حوزههای لجستیک، تحلیلداده و مدیریت زنجیره تأمین، ضروری است.
باید گفت لجستیک هوشمند، بهعنوان قلب تپنده جریان کالا و اطلاعات، در حال گذار از ساختاری سنتی به زیستبومی دیجیتال و چابک است. استارتاپها در این میان، با ایجاد مدلهای نوین، فناوریهای تحولآفرین و پلتفرمهای تعاملی، در حال بازتعریف مرزهای کارایی هستند. برای کشورهایی همچون ایران، این گذار نهتنها یک ضرورت اقتصادی، بلکه یک فرصت راهبردی برای توسعه پایدار و همگرایی با اقتصاد دیجیتال جهانی بهشمار میرود.
منبع: مدار اقتصادی
بیشتر بخوانید: چگونه رایانش ابری به شرکتها در دستیابی به اهداف توسعه پایدار کمک میکند
